Τριακονταετής σπουδή της Λημνίων ντοπιολαλιάς

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ Με τον ΣΠΥΡΙΔΩΝΑ ΑΝΤ. ΠΑΞΙΜΑΔΑ

Κατάγεται από τη Λήμνο, αλλά ζει μόνιμα στην Αθήνα. Ωστόσο διατηρεί τους δεσμούς του με την πατρώα γη, γι’ αυτό και την επισκέπτεται συχνά. «Απασέων γαιάων φιλτάτη» την αποκάλεσε ο Ομηρος και τα γλυπτά του Αλκαμένη ήταν εφάμιλλα του Φειδία.

«Εσχατος εγώ στην Τέχνη είχα όμως το μερτικό μου απ' τις αχτίνες ου ήλιου. Πετούσε η καρδιά μου μέσ' τη γύρω μαυρίλα» ΡΑΛΛΗΣ ΚΟΨΙΔΗΣ

 

«Εσχατος εγώ στην Τέχνη είχα όμως το μερτικό μου απ’ τις αχτίνες ου ήλιου. Πετούσε η καρδιά μου μέσ’ τη γύρω μαυρίλα» ΡΑΛΛΗΣ ΚΟΨΙΔΗΣ  Η «Λημνία Γη» ή «Terra sigillata» (γη εσφραγισμένη), είναι συνυφασμένη εκτός των άλλων και με το πρώτο σφραγισμένο φάρμακο στην ιστορία της ιατρικής επιστήμης. Δεν θα μας μιλήσει για την επιστήμη του ο Λήμνιος γιατρός Σπυρίδων Αντ. Παξιμαδάς αλλά για το «Λεξικό, Λημνίων Ντοπιολαλιά» που πρόσφατα κυκλοφόρησε.

– Ενα γλωσσάρι;

«Βεβαίως, μια συλλογή δηλαδή λέξεων και εκφράσεων που κατ’ εξοχήν κάποτε οι ντόπιοι μιλούσαν και που τώρα τείνουν να λησμονηθούν. Είναι η γλωσσική ταυτότητα του νησιού, εκφράζοντας παράλληλα και την ιδιομορφία της τοπικής κοινωνίας, αλλά και αποδεικνύοντας ότι, κατά βάση, η ντοπιολαλιά των Λημνίων είναι η αναλλοίωτη συνέχιση της αρχαίας ελληνικής γλώσσας και της λαλιάς των προγόνων μας».

– Πώς προέκυψε;

«Λόγω της δουλειάς μου, είχα την τύχη και την ευκαιρία να συναναστραφώ και να συνομιλήσω με πάρα πολλούς ντόπιους κάθε επαγγέλματος και μόρφωσης. Διαπίστωνα συν τω χρόνω ότι υπήρχε χάσμα της τοπικής διαλέκτου μεταξύ των γενεών. Από τότε, πριν από τριάντα χρόνια, άρχισα να συγκεντρώνω υλικό καταγραφής λέξεων και ιδιωματισμών των παλαιών Λημνίων».

– Οι ιδιαιτερότητες των λημνιών;

«Μεταξύ των ιδιαιτεροτήτων στην έκφραση του λόγου, που μπορεί να επισημανθούν για την ντοπιολαλιά των Λημνίων σε σύγκριση με την αρχαία ελληνική και νεοελληνική, είναι συνοπτικά: παράλειψη φθόγγων στις λέξεις, π.χ. γιαλός, συν’κάζω, στ’ χάσ’, αποβολή συλλαβών, π.χ. κά’τάι, κράχτ’ς, τροπή σε α τα άτονα φωνήεντα, π.χ. αβδομάδα, αγγίζω, αγκαλώ κ.ά., ανάπτυξη φωνηέντων για ευφωνία, π.χ. (α)βδέλλα, (α)θ’μάρ’, (α)κον’ζά, ανάπτυξη συμφώνων, π.χ. (γ)νεύω, (γ)λαρόν’, ανάπτυξη του ι μεταξύ της κατάληξης -ς μιας λέξεως και της άτονης κτητικής αντωνυμίας μου, με επακόλουθο το τελικό -ς να προφέρεται ως ζ, π.χ. ου μπαμπά-ζι-μ’, ο θείο-ζι-μ’, ο φίλο-ζι-μ’, κ.ά. Επίσης τσιτακισμός, ως αντικατάσταση του γράμματος κ με τσ, ιδίωμα μόνο μερικών χωριών, π.χ. Κό(τσ)’νος, (τσ)’λιά. Το άρθρο ο τρέπεται σε ου, π.χ. ου χασάπ’ς, ου Γιωργής, ου τσουπάν’ς, κ.ά. Κατά τον τονισμό είναι σύνηθες το κατέβασμα του τόνου από την προπαραλήγουσα στην παραλήγουσα ή στη λήγουσα, και από την παραλήγουσα στη λήγουσα, στην ονομαστική πληθυντικού των σε -ος ουσιαστικών, π.χ. πολέμ’, αγγέλ’, διαβόλ’, αθρώπ’, γερανοί, δασκάλ’, καλουγέρ’, κ.ά. Αντιμετάθεση τόνου, π.χ. θολός (χταποδού), οκνός, παρδαλός, σ’νί, προπαντός κ.ά.».

– Πώς τα ετυμολογήσατε;

«Η ετυμολόγηση των λέξεων έγινε με βάση τη συσχέτισή τους προς τα αρχαία γραπτά κείμενα, πολλάκις βοηθούμενος και από το «Λεξικόν της ελληνικής γλώσσης» των Liddell-Scott. Για την τεκμηρίωση των μεταβυζαντινών ανέτρεξα στα δημώδη κλασικά έργα Ιστορία Μεγάλου Αλεξάνδρου (Δημητρίου Ζήνου), το χρονικό του Μορέως και ο Ερωτόκριτος (Βιτσέντζου Κορνάρου). Ποικίλα λεξικά συνέβαλαν στην ετυμολογία ξενικών κυρίως λέξεων».

– Πόσο καιρό σάς πήρε;

«Η συστηματική συλλογή του υλικού διήρκεσε περίπου έτη τριάντα και η συγγραφή πέντε. Σημασία πάντως δεν έχει η πολυετής διάρκεια, όσο η προσπάθεια αποπεράτωσης του έργου».

– Υπάρχουν λέξεις που απαντώνται μόνο στο νησί;

«Σταχυολογώντας από την ντοπιολαλιά λέξεις αποκλειστικά που απαντώνται στη Λήμνο, μπορεί να αναφερθούν και οι παρακάτω, που δεν είναι οι μόνες: Αγιο-Κλάψος, Αγιο-Κυρ’κός, Αγια Φωτίδα, Αγιοστορούδα, αλ’πανάβατο, απήδαλος, απουριά, βενιζελικά, βουθώ, γκ’ντώ, ‘ιπα, κακκανός, Καντρώ, κασπακ’νό, κοτσ’λίτ’ς, κόψ’μο, λουλούδια, μαρμαρτόνα, μελίχλωρο, παντρεμένο, πρωτοτσούκαλο, πυρλαντίζω, σαμσάδες, σκ’νίζω, σουφελιάζω, τσιλ’πουρδίζω, φκέντερ, φλωμάρια, ψευτοπετ’νός κ.ά.».

ENET

 

 

Advertisements
Αρέσει σε %d bloggers: